- Poniedziałek - Piątek : 09:00 - 17:00
Oszustwa finansowe w okresie świątecznym to rosnący problem. Poznaj najczęstsze metody oszustów i dowiedz się, jak bezpiecznie robić zakupy online.
Okres przedświąteczny to czas wzmożonych zakupów, ale też intensywnej aktywności cyberprzestępców. Oszustwa finansowe podczas świąt przybierają na sile, ponieważ oszuści doskonale wiedzą, że kupujący działają pod presją czasu i emocji. Z danych Narodowego Banku Polskiego wynika, że w pierwszych trzech kwartałach 2024 roku Polacy stracili ponad 493 miliony złotych na nieuczciwych transakcjach. W tym artykule poznasz najpopularniejsze metody oszustów, dowiesz się jak je rozpoznać i jak skutecznie chronić swoje pieniądze podczas zakupów online.
Statystyki dotyczące oszustw internetowych w Polsce są niepokojące. Według badania przeprowadzonego przez Tpay i Pollster 19% osób robiących zakupy w sieci zostało oszukanych w ciągu ostatniego roku. To niemal co piąty kupujący. Dane NBP pokazują, że w pierwszych trzech kwartałach 2024 roku zarejestrowano 334 tysiące transakcji oszukańczych.
Problem dodatkowo potęguje fakt, że Polacy wydają na święta coraz więcej. Średnie wydatki świąteczne w sezonie 2024/2025 wynoszą 1787 złotych na osobę, co oznacza wzrost o 13% w porównaniu z poprzednim rokiem. Czteroosobowa rodzina przeznaczy na przygotowania świąteczne średnio 3655 złotych. Oszuści doskonale zdają sobie sprawę z tych kwot i intensyfikują swoją działalność właśnie w tym okresie.
Związek Banków Polskich alarmuje, że aż 76,7% oszustw dokonywanych przelewem w czwartym kwartale 2024 roku to manipulacja płatnikiem przy użyciu socjotechniki. Przestępcy nie włamują się do systemów bankowych – zamiast tego skutecznie manipulują ludźmi, wykorzystując ich zaufanie i pośpiech.
Najpopularniejsze metody oszustw przy zakupach online
Cyberprzestępcy stosują różnorodne techniki, ale kilka z nich dominuje w polskim internecie. Zrozumienie mechanizmów ich działania to pierwszy krok do skutecznej ochrony.
Skala tego zjawiska jest ogromna. W październiku 2024 roku badacze zidentyfikowali sieć obejmującą około 4700 fałszywych sklepów internetowych. Każdego miesiąca powstaje kilkaset kolejnych. Przestępcy podszywają się pod znane marki tworząc strony łudząco podobne do oryginałów.
Fałszywe sklepy rozpoznasz po kilku charakterystycznych cechach. Oferują produkty w podejrzanie niskich cenach, często o 50-90% taniej niż konkurencja. Brakuje na nich podstawowych danych firmy – numeru NIP, REGON czy adresu siedziby. Akceptują wyłącznie przelewy bankowe, wykluczając płatność przy odbiorze. Tworzą sztuczną presję czasu, informując o ostatnich sztukach czy promocjach kończących się za kilka minut.
Ta metoda, nazywana również smishingiem, polega na wysyłaniu fałszywych wiadomości SMS rzekomo od firm kurierskich. Wiadomość informuje o konieczności dopłaty do przesyłki, zazwyczaj drobnej kwoty od 50 groszy do 2 złotych. Link w wiadomości prowadzi jednak do fałszywej strony płatności, gdzie przestępcy przechwytują dane karty lub loginy do bankowości elektronicznej.
Warianty tego oszustwa obejmują komunikaty o paczce oczekującej w magazynie, niedopłacie za przesyłkę, konieczności dezynfekcji paczki lub zmianie adresu dostawy. Pamiętaj, że prawdziwe firmy kurierskie nigdy nie wysyłają SMS-ów z prośbą o dopłatę przez zewnętrzne linki.
Według badania Tpay z 2024 roku 29% kupujących miało kontakt z próbą oszustwa wykorzystującego system BLIK. Najczęstszy scenariusz to przejęcie konta znajomego na Facebooku i wysłanie prośby o pilną pożyczkę kilkuset złotych. Oszust prosi o podanie kodu BLIK i zatwierdzenie transakcji w aplikacji bankowej. Natychmiast po otrzymaniu kodu wypłaca gotówkę z bankomatu, często znajdującego się za granicą.
Inny wariant występuje na portalach sprzedażowych. Fałszywy sprzedający prosi o kod BLIK zamiast standardowych danych do przelewu, obiecując natychmiastową wysyłkę towaru. Po podaniu kodu kontakt zostaje zerwany, a pieniądze bezpowrotnie trafiają do przestępców.
Przestępcy stosują sprawdzone techniki, które można nauczyć się identyfikować. Oto najważniejsze sygnały ostrzegawcze.
Cena znacząco niższa niż u konkurencji to klasyczny sygnał alarmowy. Jeśli produkt kosztuje 50-90% mniej niż w innych sklepach, prawdopodobnie masz do czynienia z oszustwem. Przed zakupem sprawdź cenę w porównywarkach takich jak Ceneo lub Monitor Promocji, który pokazuje historię cen z ostatnich 90 dni.
Brak podstawowych danych firmy na stronie sklepu to kolejny znak ostrzegawczy. Uczciwy sprzedawca publikuje numer NIP, REGON, adres siedziby i dane kontaktowe. Możesz zweryfikować te informacje w rejestrze CEIDG lub KRS. Fałszywe sklepy często podają nieistniejące dane lub kopiują dane prawdziwych firm.
Presja czasu jest ulubioną taktyką oszustów. Komunikaty typu „ostatnie sztuki”, „promocja kończy się za 5 minut” czy „tylko dziś taka cena” mają skłonić do impulsywnego działania bez zastanowienia. Prawdziwe okazje nie znikają w kilka minut – daj sobie czas na weryfikację.
Podejrzane metody płatności również powinny wzbudzić czujność. Uczciwe sklepy oferują różnorodne formy płatności, w tym płatność przy odbiorze. Jeśli jedyną opcją jest przelew na konto osobiste lub płatność z góry bez możliwości zwrotu, zrezygnuj z zakupu.
Stosowanie kilku prostych zasad znacząco zmniejsza ryzyko stania się ofiarą oszustwa.
Przed zakupem dokładnie sprawdź adres strony internetowej. Fałszywe sklepy często używają adresów podobnych do oryginalnych, z drobnymi zmianami literówkami lub innymi domenami. Upewnij się, że strona posiada certyfikat SSL (kłódka w pasku adresu), choć jego obecność nie gwarantuje uczciwości sklepu. Przeszukaj internet w poszukiwaniu opinii o danym sklepie, wykorzystując nazwę w połączeniu z hasłami takimi jak „oszustwo” czy „opinie”.
Podczas płatności korzystaj z bezpiecznych metod. Płatność kartą zapewnia możliwość skorzystania z procedury chargeback w przypadku oszustwa. Płatność przy odbiorze pozwala sprawdzić towar przed zapłatą. Unikaj przelewów na konta osobiste nieznanych sprzedawców. Nigdy nie podawaj kodu BLIK osobom poznanym przez internet, nawet jeśli podają się za znajomych.
Bezpieczeństwo techniczne również ma znaczenie. Aktualizuj system operacyjny, przeglądarkę i aplikacje. Nie rób zakupów korzystając z publicznego WiFi. Wylogowuj się po zakończeniu transakcji. Regularnie sprawdzaj historię transakcji na swoim koncie bankowym.
Co zrobić, gdy padniesz ofiarą oszustwa
Szybka reakcja zwiększa szanse na odzyskanie pieniędzy. Oto kroki, które należy podjąć natychmiast.
W pierwszej kolejności skontaktuj się ze swoim bankiem. Większość banków posiada całodobową infolinię do zgłaszania oszustw. Poproś o zablokowanie karty i dostępu do konta. W aplikacji mobilnej oznacz transakcję jako nieautoryzowaną. Zmień hasła do bankowości internetowej, a także do poczty email i mediów społecznościowych.
Zachowaj wszystkie dowody, które mogą być przydatne w postępowaniu. Zrób zrzuty ekranu rozmów z oszustem, zapisz potwierdzenia przelewów, zachowaj korespondencję email i SMS. Zanotuj adres strony internetowej, profil oszusta i numer telefonu, z którego kontaktował się przestępca.
Zgłoś sprawę na Policję osobiście w najbliższej jednostce lub przez internet. Zabierz ze sobą wszystkie zebrane dowody. Otrzymasz numer postępowania, który będzie potrzebny do dalszych działań. Równolegle zgłoś incydent do CERT Polska pod adresem incydent.cert.pl. Zespół reagowania na incydenty może pomóc w zablokowaniu fałszywej strony i ostrzeżeniu innych użytkowników.
W przypadku płatności kartą masz prawo do procedury chargeback. Złóż reklamację w banku w terminie do 13 miesięcy od transakcji. Bank ma 90 dni na rozpatrzenie sprawy. Szanse na odzyskanie środków są wyższe niż w przypadku zwykłego przelewu.
Jeśli podejrzewasz, że przestępcy mogli uzyskać dostęp do Twojego numeru PESEL, zastrzeż go poprzez rządową stronę zastrzezpesel.gov.pl. Monitoruj swoje konta bankowe przez następne miesiące, zwracając uwagę na nieautoryzowane transakcje.
Oszustwa finansowe w okresie świątecznym stanowią realne zagrożenie dla każdego, kto robi zakupy online. Wiedza o metodach stosowanych przez przestępców i stosowanie podstawowych zasad bezpieczeństwa pozwala skutecznie chronić swoje pieniądze. Pamiętaj o weryfikacji sklepów przed zakupem, korzystaj z bezpiecznych metod płatności i zachowaj czujność wobec podejrzanie atrakcyjnych ofert. Jeśli mimo ostrożności staniesz się ofiarą oszustwa, działaj szybko – kontaktuj się z bankiem, Policją i CERT Polska. Bezpieczne zakupy świąteczne są możliwe, gdy podchodzisz do nich z odpowiednią dozą ostrożności.
Zweryfikuj dane firmy w rejestrach CEIDG lub KRS, sprawdź opinie w internecie, upewnij się że strona ma certyfikat SSL i oferuje różne metody płatności. Uczciwe sklepy zawsze podają pełne dane kontaktowe i umożliwiają płatność przy odbiorze.
Nie klikaj w link zawarty w wiadomości. Zamiast tego sprawdź status przesyłki bezpośrednio na oficjalnej stronie lub w aplikacji firmy kurierskiej. Prawdziwi przewoźnicy nie wysyłają SMS-ów z prośbą o dopłatę przez zewnętrzne linki.
Tak, szczególnie w przypadku płatności kartą. Procedura chargeback umożliwia reklamację do 13 miesięcy od transakcji. W przypadku przelewów tradycyjnych odzyskanie środków jest trudniejsze, ale szybkie zgłoszenie do banku zwiększa szanse.
Zgłoszenia przyjmują Policja, CERT Polska (incydent.cert.pl), a także platformy sprzedażowe takie jak OLX czy Allegro. W przypadku oszustw finansowych skontaktuj się również z Bankowym Centrum Cyberbezpieczeństwa przy Związku Banków Polskich.
